De gladiatorengevechten waren een godsdienstig gebruik van Etruskische oorsprong en werden gehouden bij begrafenissen ter ere van de overledene (werd 'munus' genoemd). Wat dus begon als een herdenking in 264 v.C. werd al gauw een bloedige sport (als eerste opgevoerd onder Titus ca. 80 v.C.) met als enige bedoeling, de verveelde Aedilen te vermaken. De gladiatoren vochten vanaf 80 v.C. in het Flavische Amphitheater, beter gekend als het Colosseum. In het Colosseum konden tussen de 45.000 en de 55.000 toeschouwers.

De voorstelling begon altijd met de intocht van de gladiatoren. Iedereen kent wel de gevleugelde spreuk "Zij die gaan sterven groeten U". Toch is deze spreuk ooit maar één keer gezegd. Veroordeelde misdadigers die juist een naumachia (zeegevecht waarvoor het Colosseum onder water werd gezet) wilden houden adresseerden zo keizer Claudius. en de strijd begon, met muzikale begeleiding.Als een strijder zwaar gewond werd, riep het volk: "Habet" (hij heeft hem). De gevallen gladiator kon in dit geval zijn hand opheffen en daarmee om genade vragen.Het hing vooral van de stemming van de keizer of het publiek af of hij gespaard werd. Beslissend daarbij was of hij goed gestreden had of niet.

Ik ken twee theoriën over het feit hoe de keizer zijn bevel weergaf.

1. De meest bekende ( duim omhoog: gladiator blijft leven / duim omlaag: gladiator sterft).
2. Als de keizer vond dat de gladiator moest sterven strekte hij zijn rechterarm en stak zijn duim uit ( = neutraal in methode 1) en hield zijn linkervuist er ver vanaf om zo een zwaard uit de huls voor te stellen, als de keizer tevreden was deed hij hetzelfde met zijn rechterarm en -hand, maar met zijn linkerhand omklemde hij de duim van de rechter om zo een opgeborgen zwaard weer te geven.

Er zijn drie klassen onder de gladiatoren:  

Klassen 1 en 2 konden door gladiator te worden hun vrijheid terugwinnen. Maar aangezien het contract 10 jaar duurden en de overlevingskansen van een gevecht 1/10 waren, haalden weinigen het einde. 

Doch remde dit de mensen niet af om zich vrijwilliger te stellen aangezien er veel eer was meegemoeid. Vele rijken (zelfs keizers!) deden mee om hun imago op te krikken. Zelfs vrouwen stelden zich kandidaat en op de duur in een zó alarmerend groeiende hoeveelheid, dat één van de laatste West-Romeinse keizers (Septimius Severus) in het begin van de 3e eeuw een verbod maakte zodat ze niet meer mochten meedoen. Tijdens de teloorgang van het Romeinse Rijk was vermoedelijk de helft van alle gladiatoren het vrijwillig geworden.

De gladiatoren waren bezit van een lanista (werd zowel als beul als pooier beschouwd) en werden onderverdeeld in 4 soorten:  

Er waren twee soorten gevechten: duelen en jachten (enk. Venatio). Dieren (leeuwen, giraffen, herten, tijgers,...) werden uit alle provincies aangevoerd en losgelaten in de arena (het maximum aantal dieren dat losgelaten kon worden tegelijkertijd is 100). Aangezien vele gladiatoren deze dieren nog nooit hadden gezien en weinigen beschrijvingen hadden  kunnen verder vertellen, stierven er veel gladiatoren.

In de namiddag waren er komische spektakels (enfin, komisch voor hun, gruwelijk voor ons):  

Je merkt dat zitjes op de eerste rij niet altijd de beste waren. Zeker niet onder de regering van Caligula die regelmatig mensen het publiek liet induwen. De vrijen die zich hadden aangemeld als gladiator saboteerden ook vaak de duelen voor ze zelfs begonnen waren, door ofwel de tegenstander z'n armen vast te binden zodat het publiek het niet zag, ofwel door de armen van de tegenstander te breken.