Sterrenbeelden

		Algemeen
		Lente, zomer, herfst en winter; Dierenriem
		Zoekkaartjes
		Overzicht van de sterrenbeelden

Algemeen

Het waarnemen van de sterrenhemel begint met eenvoudige hulpmiddelen. Om wegwijs te worden in het herkennen van sterrenbeelden, kun je het beste beginnen met een ligstoel en een kleine draaibare sterrenkaart. De sterrenbeelden zijn altijd het startpunt om je te kunnen oriënteren aan de sterrenhemel. Verder is het een kwestie van ervaring: vaak kijken. Een portie geduld is daarbij onmisbaar. Een verrekijker is handig voor enkele grote en heldere objecten zoals open sterrenhopen of de helderste gaswolken. Het opzoeken van allerlei zwakke gasnevels en sterrenstelsels met behulp van telescopen, is meestal iets wat later komt.

We zien de sterren elke dag op dezelfde plaats ten opzichte van elkaar aan de hemel staan. Denk er echter steeds aan dat planeten, manen, planetoïden en kometen, een eigen baan om de Zon beschrijven! Ze bewegen zich kriskras tussen de sterren door. We noemen dit de "eigenbeweging".

Overigens hebben ook sterren een eigenbeweging maar die is voor ons nauwelijks waarneembaar. Een mensenleven is veel te kort om de subtiele veranderingen duidelijk merkbaar te laten zijn. Toch heeft die eigenbeweging op de lange termijn, na honderden of duizenden jaren, grote gevolgen. De sterrenbeelden zoals we die tegenwoordig kennen, zijn straks niet meer als zodanig herkenbaar. Sterren die dichtbij staan verplaatsen zich snel. De lijnen die we tussen de sterren trekken worden sterk vervormd. Een goed voorbeeld is het steelpannetje van de Grote Beer. Zie Sterren.

Objecten binnen het zonnestelsel die toch zeer ver van de Aarde staan (bijvoorbeeld Pluto), bewegen zich langzamer dan objecten die zeer dichtbij staan. Zo maakt de Maan het wel erg bont. Ze staat erg dichtbij en draait ook nog eens zeer snel om de Aarde. De posities van dergelijke objecten zullen dus elke dag (deels fors) anders zijn.

Deze eigenbeweging was al in de Oudheid bekend. Vanwege die afwijkende banen aan de hemel, gaf men de planeten de heel toepasselijke naam: "dwaalsterren". Een vreemde "ster" in een sterrenbeeld zal dus waarschijnlijk een planeet zijn. Enkele dagen observeren zal dit duidelijk maken. Wel leuk om te volgen.

Lente, zomer, herfst en winter en de Dierenriem

Als je de sterrenhemel gaat bekijken, spelen 3 factoren een belangrijke rol. Die bepalen wat je ziet en wanneer.

Ten eerste is dat natuurlijk het tijdstip van de dag waarop je kijkt. Je ziet in de vroege avonduren een andere sterrenhemel dan later in de nacht. De sterrenhemel draait voor ons schijnbaar rond want we zien de sterren immers opkomen en ondergaan. Dat is eigenlijk niet juist. Feitelijk komt dat door de rotatie van de Aarde. Onze planeet draait onder de sterrenhemel door.

Ten tweede is dat de locatie op Aarde van waaruit je waarneemt. Naarmate je verder naar het noorden gaat, hoe minder je van de zuidelijke sterrenhemel kunt zien en andersom. Vanaf de evenaar zie je van beide even veel. Een waarnemer die zich precies op een van de polen bevindt, ziet altijd dezelfde sterrenbeelden. De sterren komen niet op en gaan niet onder. Ze zijn allemaal circumpolair.

Ten derde is dat de beweging van de Aarde rond de Zon. Onze planeet heeft daar 1 jaar voor nodig.

Als de Aarde rond de Zon draait, lijkt de Zon zich te bewegen door de welbekende "sterrenbeelden van de Dierenriem" langs een baan die we de "ecliptica" noemen. De ecliptica is de projectie van de Aardbaan tegen de sterrenhemel. Maar.....

De Dierenriem bestaat echter niet alleen uit de 12 bekende sterrenbeelden Ram, Stier, Tweelingen, Kreeft, Leeuw, Maagd, Weegschaal, Schorpioen, Boogschutter, Steenbok, Waterman en Vissen.

Er hoort nog een dertiende sterrenbeeld bij: Slangendrager. De Internationale Astronomische Unie heeft dit toegevoegd. De ecliptica loopt immers ook door dit sterrenbeeld zoals hier links duidelijk is aangegeven (klik).

De illustratie rechts laat bovendien ook duidelijk zien dat je 's nachts, in de loop van een jaar, steeds een andere sterrenhemel ziet als gevolg van de baanbeweging van de Aarde rond de Zon.

Elke dag schuift onze planeet een beetje op in die baan. Daardoor zien we dat de sterrenbeelden elke dag, op hetzelfde tijdstip bekeken, iets eerder opkomen en onder gaan. Per dag is dat zo'n 4 minuten. Na een jaar is de beginsituatie weer hersteld en herhaalt de cyclus zich.

Gemakshalve worden de sterrenbeelden ook wel verdeeld in 4 groepen. Die komen overeen met onze 4 seizoenen. Daarbij kijken we naar het seizien waarin een sterrenbeeld rond middernacht op zijn best (hoogste punt aan de hemel) zichtbaar is. Zo kennen we bijvoorbeeld Orion als een typisch wintersterrenbeeld terwijl de Schutter het best in de zomer te zien is.

Via het onderstaande overzicht van de sterrenbeelden kun je snel opzoeken wanneer ze het best te zien zijn. Verder zijn ook nog opgenomen: foto's, zoekkaartjes, astronomische afbeeldingen en de afstanden tot de helderste sterren in elk sterrenbeeld.

Zoekkaartjes

De volgende kaartjes geven voor de volgende 12 maanden een indruk van de zichtbare sterrenhemel gedurende de jaargetijden. Ze tonen steeds de sterrenhemel op de 1e dag van elke maand, om 23.00 uur, gezien vanuit Nederland. Klik op de gewenste datum.

Sterrenkaartjes per maand.

1 juli 2008 1 augustus 2008 1 september 2008 1 oktober 2008

1 november 2008 1 december 2008 1 januari 2009 1 februari 2009

1 maart 2009 1 april 2009 1 mei 2009 1 juni 2009

Overzicht van de sterrenbeelden

Hieronder vind je de 88 sterrenbeelden met hun Nederlandse en Latijnse namen (beide alfabetisch). Algemene informatie en eigen foto's worden in de komende tijd verder toegevoegd.

Bovendien zijn afbeeldingen opgenomen van de sterrenbeelden zoals die vaak op sterrenkaarten en in de astronomie worden weergegeven, met lijnen en figuren. Dit maakt snelle herkenning gemakkelijker. De afstanden in lichtjaren van de helderste sterren zijn aangegeven in aparte afbeeldingen.

Verder wordt aangegeven in welk jaargetijde de sterrenbeelden het best te zien zijn in de late avonduren en of ze (voor het grootste deel) tot de noordelijke of zuidelijke sterrenhemel behoren.

Van de zuidelijke sterrenhemel is vanuit ons land maar een klein gedeelte te zien. Voor een beter beeld, zal je verder naar het zuiden moeten gaan, richting equator of zelfs richting zuidpool.

De eigen opnamen hebben tot dusver alleen betrekking op de sterrenbeelden die vanuit Nederland zichtbaar zijn. De collectie foto's groeit nog steeds en wordt regelmatig uitgebreid.

Sterrenbeelden die vanuit positie van de waarnemer gezien nooit onder gaan, noemen we "circumpolair". Enkele bekende circumpolaire sterrenbeelden voor Nederland zijn: Kleine Beer, Draak, Cepheus en Cassiopeia. Een draaibare sterrenkaart toont ze allemaal op eenvoudige wijze.

Klik op de sterrenbeelden voor meer informatie. (Lijst is nog in opbouw)

Latijnse naam		Nederlandse naam (alfabetisch)	Nederlandse naam		Latijnse naam (alfabetisch)
Puppis Andromeda Ara Aquila Sculptor Crater Sagittarius Bootes Cassiopeia Centaurus Cepheus Delphinus Draco Triangulum Columba Monoceros Eridanus Camelopardalis Dorado Caelum Ursa Major Canis Major Lepus Lacerta Hercules Coma Berenices Indus Canes Venatici Chamaeleon Carina Ursa Minor Canis Minor Leo Minor Hydrus Pyxis Grus Cancer Leo Lyra Antlia Lynx Virgo Microscopium Reticulum Corona Borealis Octans Orion Fornax Apus Circinus Pavo Pegasus Perseus Phoenix Sagitta Corvus Aries Scutum Pictor Scorpius Sextans Serpens ook wel: * Serpens Caput * Serpens Cauda Ophiuchus Horlogium Capricornus Taurus Mensa Telescopium Tucana Gemini Equuleus Pisces Musca Volans Auriga Vulpecula Cetus Aquarius Hydra Libra Norma Lupus Vela Triangulum Australe Corona Australis Crux Piscis Austrinus Cygnus	- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -	Achtersteven Andromeda Altaar Arend Beeldhouwer Beker Boogschutter Boötes of Ossenhoeder Cassiopeia Centaur Cepheus Dolfijn Draak Driehoek Duif Eenhoorn Eridanus Giraffe Goudvis Graveerstift Grote Beer Grote Hond Haas Hagedis Hercules Hoofdhaar van Berenice Indiaan Jachthonden Kameleon Kiel Kleine Beer Kleine Hond Kleine Leeuw Kleine Waterslang Kompas Kraanvogel Kreeft Leeuw Lier Luchtpomp Lynx Maagd Microscoop Net Noorderkroon Octant Orion Oven Paradijsvogel Passer Pauw Pegasus Perseus Phoenix Pijl Raaf Ram Schild Schildersezel Schorpioen Sextant Slang ook wel: * Kop van de Slang * Staart van de Slang Slangendrager Slingeruurwerk Steenbok Stier Tafelberg Telescoop Toekan Tweelingen Veulen Vissen Vlieg Vliegende Vis Voerman Vosje Walvis Waterman Waterslang Weegschaal Winkelhaak Wolf Zeilen Zuiderdriehoek Zuiderkroon Zuiderkruis Zuidervis Zwaan	Andromeda Luchtpomp Paradijsvogel Waterman Arend Altaar Ram Voerman Boötes of Ossenhoeder Graveerstift Giraffe Kreeft Jachthonden Grote Hond Kleine Hond Steenbok Kiel Cassiopeia Centaur Cepheus Walvis Kameleon Passer Duif Hoofdhaar van Berenice Zuiderkroon Noorderkroon Raaf Beker Zuiderkruis Zwaan Dolfijn Goudvis Draak Veulen Eridanus Oven Tweelingen Kraanvogel Hercules Slingeruurwerk Waterslang Kleine Waterslang Indiaan Hagedis Leeuw Kleine Leeuw Haas Weegschaal Wolf Lynx Lier Tafelberg Microscoop Eenhoorn Vlieg Winkelhaak Octant Slangendrager Orion Pauw Pegasus Perseus Phoenix Schildersezel Vissen Zuidervis Achtersteven Kompas Net Pijl Boogschutter Schorpioen Beeldhouwer Schild Slang ook wel: * Kop van de Slang * Staart van de Slang Sextant Stier Telescoop Driehoek Zuiderdriehoek Toekan Grote Beer Kleine Beer Zeilen Maagd Vliegende Vis Vosje	- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -	Andromeda Antlia Apus Aquarius Aquila Ara Aries Auriga Bootes Caelum Camelopardalis Cancer Canes Venatici Canis Major Canis Minor Capricornus Carina Cassiopeia Centaurus Cepheus Cetus Chamaeleon Circinus Columba Coma Berenices Corona Australis Corona Borealis Corvus Crater Crux Cygnus Delphinus Dorado Draco Equuleus Eridanus Fornax Gemini Grus Hercules Horlogium Hydra Hydrus Indus Lacerta Leo Leo Minor Lepus Libra Lupus Lynx Lyra Mensa Microscopium Monoceros Musca Norma Octans Ophiuchus Orion Pavo Pegasus Perseus Phoenix Pictor Pisces Piscis Austrinus Puppis Pyxis Reticulum Sagitta Sagittarius Scorpius Sculptor Scutum Serpens ook wel: * Serpens Caput * Serpens Cauda Sextans Taurus Telescopium Triangulum Triangulum Australe Tucana Ursa Major Ursa Minor Vela Virgo Volans Vulpecula

Hieronder vind je nog een aantal opnamen uit de oude versie.

Het sterrenbeeld Cassiopeia vormt een makkelijk herkenbaar patroon aan de hemel. De 5 helderste sterren vormen de letter"W"of "M", al naar gelang de gezichtshoek. Dit sterrenbeeld is circumpolair. Het bevindt zich deels in de Melkwegband en bevat een aantal open sterrenhopen. Deze opname werd gemaakt met behulp van de CCD-camera waaraan een standaard lens van een kleinbeeldcamera werd bevestigd. Deze combinatie is goed voor het vastleggen van de kleinere sterrenbeelden.

Het kleine sterrenbeeld Dolfijn is een van de weinige sterrenbeelden waarvan de vorm aardig overeenkomt met het dier, de persoon of het object waaraan het zijn naam ontleent. Het ligt grofweg midden tussen de grote sterrenbeelden Pegasus, Zwaan en Arend en staat in de zomer hoog in het zuiden. In de Dolfijn staat een fraai, vrij onbekend deep sky object: de ver verwijderde bolhoop NGC 6934. De opname werd gemaakt met behulp van de CCD-camera en een standaard lens van een kleinbeeldcamera.

Het sterrenbeeld Lier wordt gedomineerd door de 5e ster in helderheid aan de hemel, Wega. De ster bevindt zich op 26 lichtjaar afstand. De opname werd gemaakt met een kleinbeeldcamera met een 200 mm telelens. Dit sterrenbeeld bevat o.a. de Ringnevel, een planetaire nevel en een kleine maar fraaie bolvormige sterrenhoop, M56. Dicht bij Wega, kunnen we de befaamde "Dubbele Dubbelster" vinden. De twee componenten zijn van magnitude 4,6 en 4,9 en beide zijn zelf ook weer dubbel. De begeleiders zijn van magnitude 6,3 en 5,2. Het viertal bevindt zich op zo'n 1100 lichtjaar afstand.

Het sterrenbeeld Stier (Taurus) bevat de fraai oranje gekleurde Aldebaran, de 13e ster in helderheid aan de hemel. De ster bevindt zich op 68 lichtjaar. Dicht bij Aldebaran vinden we de Hyaden, een mooie open sterrenhoop. Het is een prachtig gebied om te bekijken met een verrekijker. Een van de fraaiste open sterrenhopen is M45, de Pleiaden of "Zevengesternte". De Krabnevel, M1, is een supernova-restant. Het is een object voor een grotere telescoop. De explosie werd in het jaar 1054 waargenomen.

Terug naar homepage